Сербска читальня «Лаза Костич»,
Зомбор,
Пияток, 1. юли 2005. року, 19 годзин
Участвую:
Биляна Ковачевич Вучо, предсидателька Комитету правнїкох за людски права (YUKOM)
Миленко Дерета, вивершни директор НВО «Gradjanske inicijative»
Павел Домонї, шеф новосадскей канцелариї Гелсиншкого одбору за людски права у Сербиї
Динко Ґрухонїч, предсидатель НДНВ
Динко Ґрухонїч:
Биляно, Ви вчера вечар госцовали у емисиї «Klopka», котра оправдала свою назву пре тоже намира очиглядно була же би сце були прилудзени до єдней файти замки, зоз оглядом на вибор собешеднїкох. Яке одношенє нашо медиї маю нєшка спрам воєних злодїйствох, у одношеню на Милошевичово часи?
Биляна Ковачевич Вучо:
Писанє, односно медийне провадзенє злодїйствох котри ше случовали у бувшей югославиїпод час Милошевича баржей було прикриванє, як вредносне одредзованє медийох спрам того цо ше случовало. Бешедуєм о гевтим периоду Милошевичовей власци после подписованя Дейтонского спорозуменя, о єдним релативно мирним периодзе кед Милошевич бул «ґарант мира», та по пременку власци у Сербиї 5. октобра 2000. року. Од гражданских протестох 1996-97. року анї ше тедишня опозиция, котра познєйше превжала власц, нє сцела занїмац зоз воєнима злодїйствами пре то же думала же то нє дацо цо може принєсц политични поени. Шведкове зме рижних аґресивних и емнотивних реаґованьох людзох кед ше спомню злодїйства и нє можеме повесц же причина тих реґованьох вше у факту же людзе зли лєбо нєприятельски розположени, алє так реґую пре то же маю одредзени трауми и фрустрациї пре шицко цо случовало. Пре то ше и тедишня опозиция так справовала, а так ше справовала и велька часц опозицийних медийох, у змислу - лєпше би було кед би зме тото питанє нє порушовали, пре то же нам то нє принєше гласи гласачох; то єдна чувствительна тема, а ми маме звалїц Милошевича котри и виновнїк тих войнох. Раховало ше на то же Милошевич достал плебисцитарну потримовку у Сербиї кед пришол на власц и почал войни.
Цеком войнох у Горватскей и БиГ, тутейши медиї ґлорификовали злодїйства котри робени над Сербами, а тота ґлорификация у ствари мала за циль же би оправдала гевто после виплївало як злодїйства котри поробени зоз нашого боку. Нє мам намиру оспорйовац же жвирства правени и зоз другого боку, алє треба повесц же тутейши медиї тоти жвирства хасновали у функциї пропаґанди. На тот способ сербски жертви вихасновани же би ше ище баржей спонукла воєна пропаґанда котра ше водзела у Сербиї.
Од 5. октобра, односно под час скорей виберанкох 2000. року, кед ше Милошевичов режим гомбал и кед сербска опозиция очигляднє достала потримовку народу, мало котри лидер опозициї ше сцел вияшнїц о злодїйствох, а поготов ше нє сцели вияшньовац о сотрудзованю зоз Гашким трибуналом. Вони то и нєшка правдаю - а я и далєй думам же то нє можлїве оправдац - зоз страхом же гласаче нє зосцу гласац за нїх кед ше вони вияшня же маю дзеку сотрудзовац зоз Гаґом кед приду на власц.
(...)
Кед слово о РТС-у под час Вучелича, и под час Комракова и Милановича, ясне же тота медийна институция була орвеловска фабрика циґанства, же людзе на тельо ошальовани же пошлїдки будземе чувствовац и у шлїдуюуцих деценийох. Людзом перманентно вимивани мозґи, та я вообще нє верим же вони могли автономно приношиц одлуки у тим периодзе. Вони бомбардовани зоз дньовима жвирствами котри зробени над Сербами, яґод и зоз нєправдами котри нам робя нє лєм гевти зоз другого боку, алє и нєправдами цалоґо швета спрам нас, та було цалком лоґичне же почали заберац одбрамбену позицию и же ше намагали одбранїц свой интеґритет котри, розуми ше, поставени на подполно погришней основи.
Под час Дїндїча и краткей власци ДОС-а, случело ше же поцаги Влади Сербиї котри були реформски - нє бешедуєм о аферох и гришкох тей власци, алє бешедуєм о сущней политики тей власци - нє були добре препровадзени у медийох. Нє направени амбиєнт у котрим би ше витворело, скорей шицкого, сотрудзнїство зоз Гаґом, а потим и намаганя же би ше ту судзело гевтим котри зробели воєни злодїйства. Медиї нє зробели гевто цо требало, а то же би уплївовали же би ше тота нє добра атмосфера вименєла.
Бунї ме факт же и гевти медиї котри блїзки нам и нашому становиску, котри були, условно поведзено, за утвердзованє правди о тим цо ше случело, котри отверали теми котри битни за держави котри ше намагаю прейсц зоз нєдемократичного до демократичного режиму, же ше анї вони нє усудзую отворено бешедовац о злодїйстве. Аж и тоти медиї злодїйства кладу до политичного контексту и у якейшик квазидемократичней розправи глєдаю причини за и процив стварох котри нє битни. Дискусия о тим цо ше случело у Сербиї - гей, явна розправа о тим як почала война - гей, деморактична розправа о причинох и пошлїдкох войнох котри ше случовали у бувшей Югославиї - вшелїяк, кельо швет бул свидоми того цо ше случовало - гей, и о тим треба бешедовац, шицко то ствари у вязи зоз котрима треба водзиц розгварку, алє нє мож бешедовац о наймонструознєйших злодїйствох на таки способ же ше дахто опредзелює за и процив самей дїї. Кед ше медиї и их собешеднїки намагаю же би пренашли оправданє пре цо ше на приклад случело злодїйство у Сребреници, вец то вецей нє форма демократичного, легитимного справованя. Кед ше почнє правдац лодїйство ту престава демократия, ту почина кривичноправне справованє.
Динко Ґрухонїч:
Панє Дерета, нашо медиї цеком дзеведзешатих одбавели улогу котра вшелїяк будзе предмет виучованя рижних наукових дисциплинох, а у пририхтованю войни и подштухованю войни указали же маю вельку моц.Видзи ми ше же ше медиї нєшка справую досц яґод куриплахи, нєшка кед би требали превжац улогу супротну од гевтей котру мали цеком дзеведзешатих, односно кед би требали прешвечовац людзох.
Милєнко Дерета:
1993. року у Беоґраду направене перше виглєдованє котре за тему мало бешеду межнї у наших медийох. Познєйше тото виглєдованє обявене у єдней малей кнїжки, котру тераз чешко найсц, а котра и теди, 1994. року, друкована у малим тиражу. То була перша анализа гевтого цо ше бешедовало на державней телевизиї, а у вязи зоз случованями скорей и цеком войни. Анализа указала же цала єдна професияцала єдна часц цивилного друштва, дзе и медиї, бул у служби єдней политичней идеї и єдного систему вредносцох у котрим людски живот нїч нє значел, система вредносцох у котрим колективитет достава апсолутну предносц понад було хторей индивидуалней судьби. Здогаднєце ше индикативней вияви Биляни Плавшич зоз тих часох, котра гварела одприлики шлїдуюце: Та цо кед погинєпар милиони Сербох, ми моцни ґенетични материял и ми ше швидко обновиме як побиднїки шицких шветових силох здружених у такволаним новим шветовим порядку!
Важне повесц же ми знаме хто здумовал цалу воєну кампаню у медийох, знаме же ше то нє може случиц саме од себе, и же, яґод и ґеноцид, вимага високи ступень орґанизациї. Нажаль, гевти котри у тих часох орґанизовали кампанї мержнї, чия бешеда була полна мержнї, котри других наганяли же би бешедовали на исти таки способ, котри грожели гевтим котри нє бешедовали на тот способ и нєшка у явносци постоя и бешедую зоз истим тим язиком.
Нашо медиї у ствари приставаю на то же злодїйство монета за тарговину. Ми нє бешедуєме о ґеноциду у Сребреници пре то же нас то будзе коштац. Кед ше порадзиме за даяку пристойну цену зоз БиГ, можебуц и припознаме ґеноцид, алє ше перше мушиме порадзиц о цени. Яґод цо зме нє знали дзе ше находза нашо людзе котри обвинєни за воєни злодїйства а котрих поглєдую Гашки трибунал, док зме ше нє порадзели о цени. Гевтей хвильки кед зоз нїма и зоз Гаґом порадзена цена , вони нараз вишли зоз своїх дзирох. А ред двома днями зме дознали же ше 2002. року точно знало дзе ше находзи ґенерал Младич. А кед Карла дел Понте о тим бешедовала, теди, нажаль, анї тедишня Влада нє мала досц моци же би було цо зробела.
Значи наша власц пред двома днями припознала же циґанєла цали швет. И ту зме тераз пред тоту спокусу вредносцох и одвичательносци медийох за промоцию одредзеного систему вредносцох, поготов под час транзициї. Нє мож у було котрей цивилизованей задумац же ше медиї закладаю за злодїя, же медиї преходза прейґ циґанства уряднїкох без коментару. То нє мож задумац и то моя велька критика унапрямена людзом котри робя у медийох, а за котрих дакеди мам розуменя, пре то же страх барз бельки, пре то же улог вельки, пре то же улог часто и физична загроженосц. Алє кед зме ришели робиц тоту роботу, вец зме превжали и даяки обовязки у вязи зоз тим. Ми зоз нєвладового сектору, поготов, мушим повесц, даскельо барз храбрих женох превжало одвичательносц и порихтасни су на пошлїдки свойого дїлованя у таким окруженю.
Динко Ґрухонїч:
Павел, мали зме барз возбодзуюци мешац и пол днї од гевтого знїмку у Трнове, ктри виволал шок у явносци. Яки ваш став о тим? Чи нашо медиї сцигую по припознанє чи ище вше порекаю злодїйства?
Павел Домонї:
Кед о новинарох слово, думам же роспад Югославиї указал же постоя три файти новинарох. Перши то гевти котри порихтани и циґанїц пре национални интереси, порихтани фалсификовац правду, ревалоризовац ствари, кед сцеце и правдац злодїйства. Друга файта новинарох дума же ше найлєпше дїйствує теди кед ше бешедує у складу зоз националнима интересами. И постої треца ґрупа новинарох, их єст найменєй алє су ми наймилши, котра нє прилапяауторитарну структуру националних интересох у своєй професионалней роботи. Вони ше вообще нє ровнаю спрам националних интересох, алє спрам професийней етики и моралних стандардох. То драгоцина, алє ритка файта новинарох.
Надалєй, кед о медийох слово, думам же зме зочени зоз єдну файту превершованя. Превершованя у змислу же ше медийом дава векша значносц як цо ю вони наисце маю. Же би було ясне о чим слово ево єден приклад. Гвари ше же Милошевич монополизовал медиї, же гражданох сервисирал зоз идеолоґийно ароматизованима информациями, та гражданє нєпреривно були у станю наркози, та ше пре то нє могли рационално и критично справовац. Кед би медиї теди були нєзависни, вони би дистрибуирали правдиви информациї и гражданє би ше справовали политично коректно, рационално,... То нажаль нє точне. И то нє функционує. Жаль ми алє тоти ствари нє функционую на тот способ. Постоя два проблематични точки у тих елементарних дескрипцийох. Перша у себе скрива єдну баналну и прикриту популистичну прихильносц ґу народу. Политичаре наводно зли манипулаторе, пужаю злодїйцох же би пилиу крев на криґли, а вони шедза и помали пию крев на цивочку. Народ нє виновати, чесни, залюбени до демократиї, шлєбоди правди... Знєважую ше диспозициї и потенцияли народу за рижни файти и найидиотсичнєйших политикох. Гражданє ше нїґда лєбо барз ридко справую рационално и у демократичних державох, а як би ше вец справовали у державох яка Сербия. Даєдни уважую рационални арґументи, алє даєдни нє.
Нє жадам подценїц улогу медийох, вони наисце мали вельку улогу. Новинаре нє замакали свойо пирка до тинти, алє до креви, а зоз новинкох ше димела людска крев.
Нам нє требаю нїяки мистификациї народу, и тоту катеґорию треба демистификовац. Цо зме мали под час Милошевича? Чи то бул народ чи то була руля котра свою еґзистенцию на одредзени способ предлужела аж по нєшка? Нє були людзе шчешлїви пре то же ше зявел нови водя до чиїх рукох можу придац свою судьбу зоз чиїм меном у устох можу исц до злодїйства як до єдней файти патриотскей служби.
|
